Cát căn là cây gì, có tác dụng gì?

Cát căn còn được gọi là củ sắn dây, cam cát căn, bạch cát, phấn cát,... cát căn là vị thuốc nam quý, có vị ngọt, tính mát thường được dùng để giải ngộ độc rượu, cảm nắng, nóng sốt kéo dài, đau nhức vùng lưng, huyết áp cao và chứng ngộ độc thức ăn. Tuy nhiên dược liệu có tính mát nên kiêng dùng cho người nóng sốt mà sợ lạnh, âm hư hỏa vượng và thương thực hạ hư,.. chi...

Có thể bạn quan tâm:

Cát căn còn được gọi là củ sắn dây, cam cát căn, bạch cát, phấn cát,… cát căn là vị thuốc nam quý, có vị ngọt, tính mát thường được dùng để giải ngộ độc rượu, cảm nắng, nóng sốt kéo dài, đau nhức vùng lưng, huyết áp cao và chứng ngộ độc thức ăn. Tuy nhiên dược liệu có tính mát nên kiêng dùng cho người nóng sốt mà sợ lạnh, âm hư hỏa vượng và thương thực hạ hư,.. chi tiết bên dưới.

Cát căn là cây gì?

Mục lục

cat-can

Cây cát căn mọc hoang hoặc được trồng tại nhiều địa phương ở nước ta. Rễ củ cát căn được dùng làm thuốc. Ngoài ra hoa của cây cũng được dùng làm thuốc, được gọi là cát hoa.

Thu hái rễ củ vào tháng 11 hằng năm. Chọn thứ củ có màu trắng đục, khi cắt ra có màu vàng.

Đặc điểm nhận dạng cây cát căn

Cát căn vị thuốc nam quý, dạng dây leo. Rễ phát triển thành củ, to, chắc và có nhiều bột. Thân và cành hơi có lông, lá mọc so le, dạng kép, gồm 3 lá chét, phiến lá hình trứng, mép lá nguyên, rộng 5 – 12cm và dài 7 – 15cm. Lá chét ở giữa lớn hơn 2 lá còn lại, cuống dài 1.4 – 1.6cm, lá kèm hình mác nhọn.

Hoa mọc thành chùm dài 14 – 30cm, màu xanh tím hoặc xanh lơ, có mùi thơm. Quả dạng đậu, dài khoảng 8cm, giữa các hạt vỏ thường thắt lại, vỏ quả được phủ lông màu vàng nâu. Cây ra hoa vào tháng 9 – 10 hằng năm, sai quả vào tháng 11 – 12.

Cách bào chế cát căn làm thuốc

Sau khi thu hái về có thể bào chế dược liệu theo những cách sau:

Khúc củ: Rửa sạch, cạo bỏ lớp vỏ bên ngoài sau cắt thành từng đoạn ngắn 13cm. Xếp vào bên trong vại và cho nước muối đặc vào ngâm trong nửa ngày. Sau đó tiếp tục pha nước muối ngâm dược liệu trong 7 ngày rồi vớt ra, đem ngâm dưới sông trong 3 – 4 giờ rồi phơi trong 2 – 3 ngày. Bỏ dược liệu vào hòm và xông với lưu hoàng trong 2 ngày đêm cho củ mềm và trong, mất màu vàng chỉ còn lại màu trắng bột. Đem dược liệu phơi khô hoàn toàn và bảo quản dùng dần.

Miếng vuông: Gọt bỏ vỏ ngoài, cắt thành khối vuông có cạnh từ 1.5 – 3cm, sau đó xông với lưu hoàng và đem sấy khô là dùng được.

Khoanh củ: Bóc bỏ vỏ ngoài, cắt thành khúc dài từ 8 – 15cm, xông với lưu hoàng 3 lần. Sau đó đem phơi dược liệu vào ban ngày và tối đến sấy lưu hoàng cho đến khi khô hoàn toàn.

Chế bột sắn dây: Cạo bỏ vỏ, xay giã cả củ, lọc lấy nước, thêm nước lạnh vào rồi dùng khăn mỏng lọc xác, tạp chất và bụi bặm, đất cát. Thực hiện lọc trong vòng 1 tháng cho đến khi khuấy nước không còn đục là được. Sau đó đổ bột ra miếng vải và phơi khô thành bột, bảo quản dùng dần.

Thành phần hóa học có trong cát căn

Cát căn chứa Puerarin – Xyloside, Daidzin, Arachidic acid, Puerarin, Daidzein, b-Sitosterol, 4-Methoxypuerarin, 7-Diglucoside, Genistein, Formononetin,…

Cát căn có tác dụng gì?

Tính vị: Vị ngọt, cay, tính bình, không độc. Nước cốt rễ dùng sống thì có tính rất hàn. Cát hoa có vị ngọt, không độc, tính bình.

Quy kinh: Quy vào kinh Bàng quang, Tỳ, Vị và Phế.

– Công dụng của cát căn theo Đông Y:

– Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

Liều lượng, cách dùng cát căn làm thuốc

Dược liệu được dùng ở dạng sắc và ép lấy nước là chủ yếu.

Mỗi ngày dùng từ 4 – 40g.

Một số bài thuốc chữa bệnh từ cát căn

1. Bài thuốc chữa chứng cổ cứng, sợ gió, không có mồ hôi, miệng khát

2. Bài thuốc chữa viêm dạ dày, viêm ruột và lỵ kèm sốt

3. Bài thuốc sởi mọc không đều ở trẻ em

4. Bài thuốc giúp giảm đau, hạ sốt

5. Bài thuốc trị chứng tổn thương gân ra máu

6. Bài thuốc trị say rượu không tỉnh

7. Bài thuốc giải độc do uống thuốc quá liều

8. Bài thuốc trị đau nhức vùng thắt lưng

9. Bài thuốc chữa ngộc độc sinh bồn chồn, bứt rứt, nôn mửa và phát cuồng

10. Bài thuốc trị thời khí kèm sốt cao, nhức đầu

11. Bài thuốc trị chứng nhiệt khát lâu ngày ở trẻ nhỏ

12. Bài thuốc trị chứng máu mũi chảy không cầm được

13. Bài thuốc trị vết lở do cọp vồ

14. Bài thuốc trị chứng thương hàn, mạch hồng, nóng sốt, nhức đầu do các bệnh thiên hành thời khí

15. Bài thuốc đề phòng nhiệt bệnh do gió độc dễ lây lan

16. Bài thuốc chữa chứng nôn khan kéo dài

17. Bài thuốc trị tâm nhiệt nôn mửa ra máu không cầm được

18. Bài thuốc trị viêm ruột cấp tính, lỵ khiến người bứt rứt và sốt

19. Bài thuốc trị sốt mới phát khiến người nóng nảy, khát nước và bực dọc

20. Bài thuốc trị chứng gáy lưng co quắp và viêm tủy xám ở trẻ nhỏ

21. Bài thuốc trị chứng sốt ở phụ nữ mang thai

22. Bài thuốc trị chứng phiền táo nóng khát

23. Bài thuốc trị chứng sốt cao, nôn mửa, khi ăn bị kinh giản ở trẻ nhỏ

24. Bài thuốc trị chứng cảm mạo, nhức đầu, đau mắt, khó ngủ, mạch vi hồng, lạnh ít nóng nhiều, chân tay mỏi, yếu

25. Bài thuốc trị chứng sởi mới phát hoặc chưa mọc hết

26. Bài thuốc chữa chứng cảm mạo gây đau cứng vai gáy, sốt, phiền khát

27. Bài thuốc trị chứng tiểu đường

28. Bài thuốc dùng ngoài chữa chứng đổ nhiều mồ hôi gây ngứa da

29. Bài thuốc chữa chứng tăng huyết áp khiến vùng cổ bị đau cứng

30. Cháo cát căn chữa chứng khát nước, phiền táo, bụng nóng cồn cào

31. Bài thuốc chữa cảm nắng, khát nước, nóng ruột, đau đầu

32. Bài thuốc chữa chứng ngộ độc thức ăn nhẹ

33. Bài thuốc trị ngộ độc rượu (tiểu tiện đỏ, người phát sốt, nôn ra máu, tỳ vị hư tổn)

34. Bài thuốc hỗ trợ điều trị chứng cao huyết áp

35. Bài thuốc hỗ trợ điều trị chứng khát ở người mắc bệnh tim mạch

Lưu ý khi sử dụng cát căn

Cần phân biệt cát căn (cây sắn dây) với:

Không dùng cát căn cho trường hợp âm hư hỏa vượng và thương thực hạ hư. Đồng thời cần thận trọng khi dùng cho người sốt nóng mà sợ lạnh.

Tóm lại, cát căn (bột sắn dây) là vị thuốc nam quen thuộc và được dùng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh. Nếu có ý định dùng bài thuốc trong thời gian dài, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để kiểm soát rủi ro và những tác dụng không mong muốn.

Baonongsan.com: tổng hợp thông tin giá nông sản, nuôi trồng các loại rau, nông thuỷ hải sản mang giá trị kinh tế cao cho bà con nông dân khắp các miền tổ quốc.

Từ khóa:

Ngày 13/01 năm 2021 | Cây thuốc | Tag: . . .